Osmanlı Basınında İmaj Yönetimi: Takvîm-i Vekâyi Gazetesinde Sultan II. Mahmud’un Temsili

Özet

Osmanlı’nın ilk resmî gazetesi Takvîm-i Vekâyi (1831), salt duyuru mecrası olmanın
ötesinde imparatorluk ölçeğinde ideolojik bir araç işlevi de görmüştür. Gazete, çıkarıldığı
ilk dönemden itibaren Sultan II. Mahmud tarafından devlet kademelerinde başlatılan ve
toplumsal hayata yansıtılmak istenen modernleşme hareketlerine meşruiyet kazandırmak
amacıyla da kullanılmıştır. Bu bağlamda gazetenin temel hedeflerinden biri, “yenilikçi
padişah” olarak konumlandırılan Sultan II. Mahmud’un imajını hem iç hem de dış kamuoyu
nezdinde olumlu biçimde inşa ederek siyasal otoritesini pekiştirmektir. Bu çalışma,
gazetenin Sultan II. Mahmud’a atfettiği imajı incelemektedir. Çalışmada, nitel desende
betimsel analiz ve doküman incelemesi uygulanmış; Takvîm-i Vekâyi’nin 1 Kasım 1831–7
Kasım 1832 arasında yayımlanan 44 sayısı amaçlı örneklem olarak ele alınmıştır. Bulgular,
II. Mahmud’un imajının padişahlık kimliği üzerinden “yenilikçi, bilge ve muktedir”;
halifelik kimliği üzerinden ise “kutsal, adaletli ve merhametli” bir çerçevede inşa edilmeye
çalışıldığını göstermektedir. Bu ikili temsil, iç kamuoyuna olduğu kadar Avrupa’ya dönük
propaganda ve imaj yönetimi stratejisinin bir parçasını oluşturmaktadır. Gazetenin prova
baskılarının Sultan II. Mahmud’un denetiminden geçirildikten sonra basıma verilmesi ve
Türkçenin yanı sıra beş farklı dilde yayımlanması, söz konusu iddiayı destekleyen önemli
göstergeler arasında değerlendirilebilir. Makale, erken Osmanlı basınında imaj inşasının
siyasal işlevini ortaya koymaya çalışmakta ve Takvîm-i Vekâyi’nin devlet söylemini
yeniden biçimlendirmede üstlendiği rolü değerlendirmektedir.