Parasosyal Etkileşim Araştırmalarının Bibliyometrik Haritası

Özet

Parasosyal etkileşim kavramı, medya kullanıcısı konumunda yer alan bireylerin ünlü kişiler, program sunucuları, kurgusal arka plana sahip karakterler ve dijital içerik üreticileri ile karşılıklı bir ilişki formu içerisindeymiş gibi geliştirdikleri davranış pratiklerini ve tek yönlü bir psikolojik yakınlık sürecini temsil etmektedir. İlk dönemlerde daha çok geleneksel medya mecralarında kendine yer bulan bu olgu daha sonra özellikle sosyal medya mecralarının ve dijital platformların yaygınlaşması ile beraber görünürlüğü yüksek, etkileşim seviyesi fazla ve çok katmanlı bir forma evirilmiştir. Parasosyal etkileşim kavramına yönelik alanyazındaki çalışma sahalarının artması bu kavrama dair yapılan çalışmaların tarihsel süreçteki gelişimini, bilimsel üretim yapısını ve güncel tematik yönelimlerini bütüncül bir perspektifte incelenmeyi gereklilik haline getirmiştir. Buradan hareketle yapılan bu çalışmanın temel amacını, iletişim çalışmaları kapsamında parasosyal etkileşim konusu üzerine gerçekleştirilen akademik çalışmaların bibliyometrik göstergeler aracılığı ile sistematik biçimde haritalandırılması oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda Web of Science veri tabanında yer alan “parasocial interaction” anahtar kelimesi ile tasnif edilen ve 1985-2026 yıllarını kapsayan iletişim çalışmaları kategorisinde yayınlanmış olan 421 çalışma ele alınmıştır. Elde edilen verilere göre betimsel istatistikler, çalışmaların yayın yılları, dergiler, yazarlar, ülkeler, atıf sayıları, ortak yazarlığa dair ilişkiler ve anahtar kelime eş-oluşumları değerlendirilmiş ve bu verilere yönelik ağ görselleştirmeleri ise VOSviewer programı aracılığı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında elde edilen bulgular, parasosyal etkileşim temalı çalışmaların 2013 yılı sonrasında artış gösterdiğini ve 2019-2026 yıllarını kapsayan dönem de ise önemli ölçüde yoğunlaştığını göstermektedir. Çalışmaların 45 farklı dergide yayımlandığı, 800 yazarın bu çalışmalara katkı sağladığı, 46 ülkenin alanyazına yeni çalışmalar sunduğu ve toplam bu çalışmalara yönelik atıf sayısının ise 20740 olduğu görülmektedir. Ülkeler açısından Amerika Birleşik Devletleri ön plana çıkarken, Rubin, Myrick ve Schramm ise üretken yazarlar olarak ön plana çıkmaktadır. Journal of Broadcasting & Electronic Media parasosyal etkileşim temalı çalışmaların en fazla yer bulduğu dergiyi temsil etmektedir. Anahtar kelime analizi incelendiğinde ise alanyazının televizyon ve medya etkileri perspektifinden sosyal medya mecraları, influencerlar, YouTube, satın alma niyeti ve güven temalarına doğru yeni formlara evirildiği ortaya çıkarılmıştır. Sonuç olarak çalışma kapsamında parasosyal etkileşim alanyazını, dijitalleşme ile beraber tematik çeşitliliği artış gösteren, bilimsel etki yönü güçlü ancak uluslararası düzeyde ve yazarlar arası iş birlikleri açısından gelişmeye açık olan dinamik bir çalışma sahasını temsil etmektedir.