Meta’nın Kurumsal Söyleminde Dijital Emeğin Meşrulaştırılması: Eleştirel Söylem Analizi Perspektifinden Bir İnceleme

Özet

Bu çalışma, Meta Platforms Inc.’in kurumsal söyleminde dijital emeğin hangi
söylemsel stratejiler vasıtasıyla görünmez kılındığını ve meşrulaştırıldığını araştırmayı
amaçlamaktadır. Dijital emek literatürü, kullanıcıların içerik üretimi, etkileşimleri ve
veri üretim süreçlerinin platform ekonomisinin ana değer kaynaklarından birine
dönüştüğünü göstermektedir. Son dönemlerde ise bu tartışmalar, algoritmik yönetim,
yapay zekâ destekli veri ekonomisi ve platform yönetişimi ekseninde önemli oranda
genişlemiş; dijital platformların sadece ekonomik değil, bununla birlikte söylemsel ve
ideolojik mekanizmalar vasıtasıyla da sürdürüldüğü vurgulanmıştır. Buna karşılık
hâlihazırdaki literatürde, platform şirketlerinin kullanıcı emeğine dayanan ekonomik
modeli kurumsal iletişim söylemi vasıtasıyla nasıl meşrulaştırdığına yoğunlaşan
çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu araştırma, söz konusu boşluğu
doldurmayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde
tasarlanmış olup veri kaynağını Meta Platforms Inc. tarafından kamuoyuna açık olarak
yayımlanan kurumsal belgeler oluşturmaktadır. Veri toplama yöntemi olarak
doküman incelemesi, veri çözümleme yöntemi olarak ise Norman Fairclough’un
eleştirel söylem analizi modeli ile Theo van Leeuwen’in söylemsel meşrulaştırma
yaklaşımının bütünleşik kullanımı benimsenmiştir. Bu doğrultuda kurumsal metinler;
metinsel nitelikleri, söylemsel üretim süreçleri ve toplumsal pratik bağlamları
açısından değerlendirilirken, meşrulaştırma stratejileri yetkilendirme, ahlâkileştirme,
ussallaştırma ve mitopoesis kategorileri kapsamında analiz edilmektedir. Çalışmanın,
Meta’nın kurumsal söyleminde dijital emeğin doğrudan ekonomik bir üretim süreci
olarak tanımlanmadığını; bunun yerine topluluk oluşturma, bağlantısallık, güvenlik,
yenilikçilik, yapay zekâ, etik sorumluluk ve toplumsal yarar söylemleri vasıtasıyla
yeniden anlamlandırıldığını göstermesi beklenmektedir. Böylelikle kullanıcı bireylerin
veri üretimine dayanan etkinliklerinin ekonomik özelliğini görünmez kılarken,
platform kapitalizminin işleyişi teknik, kaçınılmaz ve toplumsal açıdan faydalı bir
düzen olarak takdim edilmektedir. Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri,
kurumsal söylemin hedef kitleye göre ikili bir yapı sergilemesidir: Yatırımcılara
sunulan raporlarda kullanıcı etkileşimleri ekonomik bir değer ve reklam gelirlerinin motoru olarak şeffaflaştırılırken (ussallaştırma), kamuoyuna dönük metinlerde aynı
süreçler 'topluluk inşası' olarak ahlâkileştirilmekte ve ekonomik gerçekliğinden
sistematik biçimde koparılmaktadır. Araştırmanın özgün katkısı, dijital emek literatürü
ile kurumsal söylem çalışmalarını eleştirel söylem analizi zemininde bütünleştirmesi
ve Meta’nın kurumsal iletişim metinleri eliyle platform kapitalizminin söylemsel
meşrulaştırılmasına dair bütünleşik bir analitik model önermesidir. Bu açıdan
araştırmanın, dijital emek, platform kapitalizmi ve kurumsal iletişim alanları