Algoritmik Yumuşak Hegemonya: Dijital Çağda İktidarın Yeni Biçimi

Özet

Dijital platformların toplumsal yaşamın temel iletişim altyapısına dönüşmesi, algoritmaların yalnızca teknik sistemler olarak değil, toplumsal, siyasal ve kültürel iktidar ilişkilerinin kurucu bileşenleri olarak yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Mevcut literatürde algoritmalar; platform kapitalizmi, gözetim kapitalizmi, algoritmik yönetişim ve veri sömürgeciliği gibi farklı kuramsal yaklaşımlar çerçevesinde kapsamlı biçimde incelenmiş olmasına karşın, algoritmaların toplumsal rızanın üretimindeki rolünü hegemonya kuramı ekseninde bütüncül bir modelle açıklayan çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, algoritmaların dijital toplumdaki iktidar işlevlerini Gramsci'nin hegemonya yaklaşımı çerçevesinde yeniden değerlendirerek Algoritmik Yumuşak Hegemonya Modeli adı verilen kuramsal bir çerçeve önermektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında kuramsal/kavramsal model geliştirme desenine dayanmaktadır. Çalışmada eleştirel literatür incelemesi, kuramsal analiz ve kavramsal sentez yöntemleri birlikte kullanılmış;  Gramsci'nin hegemonya kuramı,  Foucault'nun yönetimsellik yaklaşımı,  Deleuze'ün kontrol toplumu tezi,  Castells'in ağ toplumu ve ağ iktidarı yaklaşımı ile Shoshana Zuboff'un gözetim kapitalizmi kuramı karşılaştırmalı ve bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Kuramsal çözümleme sonucunda algoritmaların dijital iktidarın işleyişinde üstlendiği temel mekanizmalar belirlenmiş ve bu mekanizmalar kavramsal bir model içerisinde sistematik olarak ilişkilendirilmiştir. Çalışmada geliştirilen model, algoritmik iktidarın veri toplama, profil çıkarma, kişiselleştirme, davranışsal yönlendirme ve rızanın yeniden üretimi olmak üzere birbirini tamamlayan beş aşamalı bir süreç üzerinden işlediğini ileri sürmektedir. Ayrıca, geleneksel editoryal eşik bekçiliğinin dijital platformlarda algoritmik sistemler aracılığıyla yeniden yapılandığını açıklamak amacıyla algoritmik eşik bekçiliği kavramsallaştırması önerilmektedir. Bulgular, algoritmaların yalnızca içeriklerin üretimini değil; içeriklerin dolaşımını, görünürlüğünü ve erişilebilirliğini düzenleyerek siyasal kutuplaşma, yankı odaları, ortak kamusal alanın parçalanması ve bireysel tercih özerkliğinin aşınması gibi önemli toplumsal sonuçların ortaya çıkmasında belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, algoritmaların dijital çağda rızanın üretimi ve yeniden üretiminde merkezi bir işlev üstlendiğini ortaya koymakta ve bu süreci açıklamaya yönelik bütüncül bir kuramsal model önererek dijital iktidar ve hegemonya literatürüne kavramsal düzeyde katkı sunmayı amaçlamaktadır.